عاقل يجزم بحسن الإحسان و يمدح عليه ، و بقبح الإساءة و الظلم و يذمّ عليه ، و هذا حكم ضروري لا يقبل الشك و ليس مستفادا من الشرع لحكم البراهمة و الملاحدة به من غير اعتراف منهم بالشرائع . متن : حسن و قبح عقلى است [ يعنى عقل به طور مستقل خوبى و بدى برخى افعال را درك مىكند ] ، به دليل آن‌كه خوب بودن احسان [ و نيكى به ديگران ] و بد بودن ستم [ به ديگران ] بدون [ در نظر گرفتن حكم ] شرع ، معلوم است . شرح : مؤلف ( ره ) براى اثبات اين‌كه حسن و قبح دو امر عقلى هستند ، چند دليل اقامه كرد كه اين ، نخستين آن‌هاست و تقريرش چنين است : ما بالبداهة و بدون توجه به هيچ شرعى ، خوبى برخى از كارها و بدى برخى ديگر از كارها را مىدانيم . هر انسان عاقلى جزم دارد كه احسان و نيكى به ديگران حسن و خوب است و شخص نيكوكار را بر اين كار مدح مىكند ، و نيز جزم دارد كه بدى كردن و ستم به ديگران قبيح و زشت است و شخص ستم‌كننده را بر اين كار نكوهش مىكند . اين يك حكم ضرورى و بديهى است و ترديدى در آن راه ندارد ، و در عين حال اين حكم از شرع به دست نيامده است ، زيرا براهمه و ملحدان با آن‌كه اديان الهى را نمىپذيرند ، به اين امور حكم مىكنند . [ حاصل آن‌كه اگر سخن اشاعره درست بود و حسن و قبح شرعى بود و نه عقلى ، مىبايست حكم به خوبى برخى كارها و بدى برخى ديگر ، منحصر در پيروان اديان باشد ، حال آن‌كه چنين نيست . ] قال : و لانتفائهما مطلقا لو ثبتا شرعا . أقول : هذا وجه ثان يدل على أنّ الحسن و القبح عقليان ، و تقريره : أنّهما لو ثبتا شرعا لم يثبتا لا شرعا و لا عقلا و التالي باطل إجماعا فالمقدم مثله .